Naukowcy z Scripps Institution of Oceanography na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego ostrzegają przed cichym, lecz gwałtownym procesem, który może trwale zmienić warunki życia na Ziemi. Z wód oceanicznych, jezior, rzek oraz wód przybrzeżnych w alarmującym tempie znika tlen. Zjawisko to, określane mianem deoksygenacji, nie jest jedynie lokalnym problemem ekologicznym, lecz globalnym zagrożeniem, którego skutki mogą być odczuwalne przez stulecia i w wielu przypadkach okazać się nieodwracalne w skali ludzkiego życia.
Nowe spojrzenie na granice planetarne
Badacze przeanalizowali, w jaki sposób spadek poziomu rozpuszczonego tlenu wpływa na dziewięć kluczowych procesów systemowych Ziemi, znanych jako ramy granic planetarnych (Planetary Boundaries). System ten, wprowadzony w 2009 roku, służy do monitorowania stabilności naszej planety i określania bezpiecznych warunków dla rozwoju cywilizacji. Obecnie lista ta obejmuje m.in. zmiany klimatu, zakwaszenie oceanów, utratę bioróżnorodności, zmiany w użytkowaniu gruntów oraz zanieczyszczenia chemiczne.
Autorzy publikacji, która ukazała się 30 czerwca 2026 roku w czasopiśmie Limnology and Oceanography, argumentują, że poziom rozpuszczonego tlenu powinien zostać formalnie włączony do tego zestawienia. Uważają oni, że deoksygenacja jest ściśle powiązana z innymi zagrożeniami i nie powinna być rozpatrywana w izolacji.
Zdrowie i stabilność naszej planety zależą od zdrowia i stabilności ekosystemów wodnych, które potrzebują tlenu, aby funkcjonować w sposób normalny. To badanie ma na celu podniesienie rangi deoksygenacji wód jako globalnego zagrożenia i pokazanie, że nie działa ono w izolacji.
Przyczyny i skutki utraty tlenu
Głównymi czynnikami napędzającymi ten proces są działania człowieka, w tym przede wszystkim ocieplenie klimatu, nadmierne zanieczyszczenie wód substancjami odżywczymi oraz zmiany w cyrkulacji głębinowych wód. Spadek poziomu tlenu prowadzi do zakłócenia procesów biologicznych i chemicznych, które regulują klimat Ziemi. Konsekwencje tego zjawiska dotykają cały łańcuch pokarmowy:
- Organizmy mikroskopowe tracą swoje środowisko życia.
- Ryby i rekiny stają w obliczu zagrożenia wyginięciem lub koniecznością migracji.
- Ssaki morskie cierpią z powodu utraty lub przemieszczania się ich bazy pokarmowej oraz degradacji siedlisk.
Wyzwanie dla polityki globalnej
Inicjatorki badań, Erica Ferrer oraz Lisa Levin, podjęły temat po uczestnictwie w konferencji klimatycznej COP25 w 2019 roku. Ich celem jest skłonienie decydentów i naukowców do traktowania utraty tlenu w wodach jako priorytetowego wyzwania, równie istotnego co walka z emisją gazów cieplarnianych czy ochrona bioróżnorodności. Jak podkreślają badaczki, włączenie deoksygenacji do ram granic planetarnych pozwoli lepiej zrozumieć jej wpływ na stabilność całego systemu ziemskiego, co jest niezbędnym krokiem w kierunku skutecznej ochrony środowiska.
Praca nad tym zagadnieniem była wspierana przez liczne instytucje naukowe, w tym National Science Foundation. W badaniach wzięli udział eksperci z różnych ośrodków akademickich, co podkreśla interdyscyplinarny charakter problemu i konieczność podjęcia skoordynowanych działań na poziomie międzynarodowym.
