Mokradła, stanowiące strefę przejścia między lądem a wodą, należą do najbardziej produktywnych ekosystemów na Ziemi i pełnią kluczową rolę w magazynowaniu węgla. Choć zajmują zaledwie 5–8% powierzchni lądów, przechowują od 20% do 30% światowych zasobów węgla glebowego, co czyni je istotnym elementem regulacji klimatu. Niestety, od XVIII wieku globalny zasięg mokradeł śródlądowych zmniejszył się o 16–23%, a w Europie straty te są jeszcze bardziej dotkliwe – średnia powierzchnia tych ekosystemów spadła o ponad 50%, a w niektórych krajach nawet o ponad 75%, głównie na skutek osuszania pod potrzeby rolnictwa i leśnictwa.
W odpowiedzi na ten kryzys, Unia Europejska wprowadziła rozporządzenie o odbudowie zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Law – NRL), które nakłada na państwa członkowskie obowiązek przywrócenia do „dobrego stanu” co najmniej 30% zdegradowanych ekosystemów mokradłowych do 2030 roku, 60% do 2040 roku oraz 90% do 2050 roku. Skuteczna realizacja tych celów wymaga jednak precyzyjnych i porównywalnych danych, których dotychczas brakowało.
Nowa mapa europejskich mokradeł
Aby wypełnić tę lukę informacyjną, naukowcy opracowali wysokorozdzielczą mapę sześciu głównych typów naturalnych i półnaturalnych mokradeł w Europie, wykorzystując zdjęcia satelitarne o rozdzielczości 10 metrów oraz zaawansowane algorytmy uczenia maszynowego. Badanie objęło 38 krajów europejskich i pozwoliło na precyzyjne określenie stanu tych obszarów.
Analiza wykazała, że europejskie mokradła są silnie rozdrobnione. Szacuje się, że od 27% do 33% ich całkowitej powierzchni występuje w płatach mniejszych niż 25 hektarów, a od 7% do 11% w płatach poniżej 1 hektara. Tak drobna struktura sprawia, że wiele cennych przyrodniczo obszarów było pomijanych w dotychczasowych, mniej dokładnych zestawieniach.
Zagrożenia i potencjał węglowy
Badania wskazują, że około 20,4% (±3,4%) powierzchni europejskich mokradeł jest dotkniętych działalnością człowieka, co uniemożliwia im pełnienie funkcji naturalnych pochłaniaczy węgla. W skrajnych przypadkach degradacja ta może prowadzić do uwolnienia do atmosfery nawet 5 gigaton ekwiwalentu CO2.
Największe zagrożenie dotyczy mokradeł śródlądowych, które są najbardziej narażone na przekształcenia rolnicze i urbanizację. Z kolei torfowiska, choć zajmują tylko około 2% badanej powierzchni, przechowują aż 53% średnich zasobów węgla w europejskich mokradłach, co czyni je priorytetem w działaniach ochronnych.
Cele odbudowy do 2030 roku
Na podstawie analizy stopnia degradacji, naukowcy oszacowali potrzeby w zakresie odbudowy dla poszczególnych krajów. Łącznie w Europie do 2030 roku należałoby przywrócić około 2,66 miliona hektarów mokradeł.
Warto zauważyć, że niektóre kraje, takie jak Dania, już teraz realizują plany odbudowy zgodne z tymi szacunkami. Z kolei w innych państwach, w tym w Polsce, Węgrzech czy Turcji, zidentyfikowano znaczne obszary kwalifikujące się do renowacji, mimo braku w pełni skwantyfikowanych zobowiązań w oficjalnych strategiach.
Wyzwania dla przyszłej ochrony
Choć przywracanie mokradeł jest kluczową strategią mitygacji zmian klimatu, proces ten nie jest natychmiastowy. Odtworzenie ekosystemu nie zawsze oznacza pełne odzyskanie utraconych zasobów węgla, co może trwać dziesięciolecia. Dlatego ochrona istniejących, nieprzekształconych mokradeł pozostaje równie ważna, co renowacja tych już zdegradowanych.
Opracowana metodologia stanowi narzędzie, które pozwala na monitorowanie postępów w realizacji celów unijnego prawa o odbudowie przyrody. Dzięki wysokiej rozdzielczości i możliwości aktualizacji, dane te mogą służyć jako podstawa do podejmowania decyzji politycznych i finansowych, pomagając przekształcić dotychczasową tendencję do utraty siedlisk w erę ich aktywnej ochrony.
