Tajemnica bóstwa i światła księżyca
Egipski bóg Thot, patron magii, pisma i mądrości, od wieków intryguje badaczy swoim nietypowym przedstawieniem. W ikonografii starożytnego Egiptu bóstwo to pojawia się najczęściej pod dwiema postaciami: pawiana lub człowieka z głową ibisa. Choć powiązanie Thota z księżycem jest dobrze udokumentowane, naukowcy przez lata zastanawiali się, dlaczego to właśnie te dwa, tak odmienne od siebie zwierzęta, stały się jego symbolami.
Najnowsze badania rzucają nowe światło na tę zagadkę, wskazując na zaskakujące podobieństwo fizyczne obu gatunków. Kluczem okazała się analiza lingwistyczna oraz spektroskopowa, która sugeruje, że wybór zwierząt nie był przypadkowy, lecz podyktowany ich unikalnymi właściwościami optycznymi.
Analiza barw w świetle nauki
Zespół naukowców, którego prace opublikowano na łamach czasopisma Time and Mind, postanowił sprawdzić, w jaki sposób zwierzęta te odbijają światło. Badacze skupili się na dwóch gatunkach pawianów znanych starożytnym Egipcjanom (Papio anubis oraz Papio hamadryas) oraz na ibisach czczonych (Threskiornis aethiopicus). Wykorzystując spektroskopię, technikę pozwalającą na obiektywny pomiar częstotliwości fal świetlnych, naukowcy wyeliminowali subiektywne postrzeganie barw przez ludzkie oko.
Wyniki badań wykazały, że zarówno szarawe futro pawiana płaszczowego, jak i białe upierzenie ibisa czczonego, posiadają profile spektralne niemal identyczne z charakterystyką światła księżyca.
Zbadaliśmy dwa gatunki pawianów dostępne dla starożytnych Egipcjan, P. anubis oraz P. hamadryas, wraz z T. aethiopicus i odkryliśmy, że szarawe włosy P. hamadryas oraz upierzenie T. aethiopicus mają profile spektralne nieodróżnialne od światła księżyca.
Dlaczego wybrano właśnie te zwierzęta?
Pytanie o to, dlaczego Egipcjanie wybrali akurat te konkretne gatunki, pozostawało otwarte przez lata. W starożytnym Egipcie znano przecież wiele innych zwierząt, w tym inne gatunki ibisów czy małp, jednak to właśnie te o srebrzysto-białym zabarwieniu zyskały status boski.
Catherine Hobaiter, prymatolog z University of St Andrews i główna autorka badania, podkreśla, że to właśnie kolor był czynnikiem jednoczącym:
Dlaczego dwa tak różne zwierzęta miałyby reprezentować jedno bóstwo? Większość innych egipskich bóstw jest przedstawiana tylko przez jeden typ zwierzęcia. Starożytni Egipcjanie znali co najmniej trzy gatunki ibisów, ale wybrali ten biały, by ucieleśniał Thota. Znali również dwa gatunki pawianów oraz inne małpy, ale ponownie wybrali gatunek srebrzysto-biały. Zatem ibisy czczone i pawiany płaszczowe różnią się pod wieloma względami, ale jedną rzeczą, która je łączy, jest ich księżycowy kolor.
To odkrycie zmienia nasze rozumienie egipskiej teologii. Podczas gdy w wielu współczesnych kulturach afrykańskich pawiany są postrzegane negatywnie ze względu na niszczenie upraw, dla starożytnych Egipcjan ich niezwykła barwa, przypominająca nocne światło, stała się podstawą do wyniesienia ich do rangi bóstw. Badania te sugerują, że starożytni obserwatorzy przyrody posiadali niezwykłą wrażliwość na detale, które dziś, dzięki zaawansowanej technologii, możemy wreszcie w pełni zrozumieć.