Powtarzalność wyników eksperymentalnych stanowi fundament wiarygodności nauki, jednak w praktyce odnalezienie badań replikacyjnych bywa wyzwaniem. Często pozostają one rozproszone w bazach danych, przez co naukowcy nieświadomie cytują prace, których wnioski zostały podważone lub wymagają weryfikacji. Zespół badaczy postanowił rozwiązać ten problem, integrując informacje o replikacjach bezpośrednio z platformą PubPeer, służącą do recenzji prac po ich publikacji.
Nowa strategia dla przejrzystości nauki
Projekt zakłada utworzenie wątków dyskusyjnych na PubPeer dla około 2400 badań replikacyjnych. Zostaną one dodawane w partiach po około 100 pozycji. Źródłem danych dla tej inicjatywy jest biblioteka FLoRA (Framework for Open and Reproducible Research Training), która od 2024 roku gromadzi i kataloguje próby powtórzenia eksperymentów. Mimo istnienia takich baz, ich twórcy z Münster Center for Open Science w Niemczech przyznają, że replikacje wciąż są słabo widoczne, ponieważ w większości systemów nie są one bezpośrednio powiązane z oryginalnymi publikacjami.
Jeśli PubPeer pomoże ludziom dowiedzieć się o replikacjach, zarówno tych udanych, jak i nieudanych, przyspieszy to postęp nauki poprzez ułatwienie samokorekty naukowej – twierdzi Don Moore, psycholog społeczny z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley.
Skala i znaczenie replikacji
Obecnie w bazie FLoRA znajduje się około 2400 badań. Ich wyniki prezentują się następująco:
Josefina Weinerova, psycholog z Birkbeck, University of London i współliderka projektu, podkreśla, że replikacje są zazwyczaj rzadziej cytowane i mniej widoczne niż oryginalne prace. Zespół planuje informować autorów oryginalnych publikacji o utworzeniu wątków na PubPeer. Jak dotąd, w przypadku pierwszej partii badań, większość autorów nie odpowiedziała na powiadomienia, a żaden z tych, którzy się skontaktowali, nie wyraził sprzeciwu wobec publikacji komentarzy.
Przełamywanie stygmatu recenzji
Platforma PubPeer jest często kojarzona z wytykaniem błędów, co budzi opór części środowiska naukowego. Weinerova zaznacza jednak, że celem projektu jest zmiana tego postrzegania. Zwraca uwagę, że udana replikacja jest cenną informacją dla innych badaczy, a komentarze na platformie nie zawsze muszą dotyczyć poważnych uchybień. Warto zauważyć, że w kontekście globalnym, efektywne zarządzanie wiedzą o replikacjach może zaoszczędzić znaczne zasoby finansowe i czas, które obecnie są marnowane na powielanie błędnych ścieżek badawczych.
