Nowa era finansowania nauki w USA
Administracja prezydenta Donalda Trumpa ogłosiła istotne zmiany w sposobie finansowania badań naukowych w Stanach Zjednoczonych. Michael Kratsios, główny doradca naukowy prezydenta, zaprezentował raport zatytułowany „Nauka: Nowa Złota Era”, który zakłada głęboką reformę systemu wsparcia federalnego. Jednocześnie administracja zainaugurowała pierwszą fazę programu Genesis Mission, flagowej inicjatywy mającej na celu przyspieszenie rozwoju sztucznej inteligencji w nauce.
Program Genesis Mission cieszył się ogromnym zainteresowaniem – do finansowania zgłosiło się około 5000 zespołów badawczych. W pierwszej fazie wyłoniono 280 projektów, które otrzymają dziewięciomiesięczne granty o wartości od 500 000 do 750 000 dolarów (co w przeliczeniu daje około 2 do 3 milionów złotych). Zwycięskie zespoły zajmą się m.in. automatyzacją laboratoriów oraz optymalizacją amerykańskiej sieci energetycznej. Wybrane jednostki będą mogły ubiegać się o drugą fazę programu, obejmującą trzyletnie finansowanie o wartości milionów dolarów rocznie.
Kontrowersyjna wizja zmian
Raport przedstawiony przez Kratsiosa wywołał burzliwą dyskusję w Waszyngtonie. Główny doradca naukowy postuluje odejście od finansowania tradycyjnych instytucji, takich jak uniwersytety, argumentując, że obecny system stał się zbyt skostniały.
Too much of our research enterprise has come to serve itself rather than the scientists within it.
W ramach nowej strategii proponowane są tzw. złote bilety, które pozwoliłyby recenzentom grantów na omijanie standardowych procedur w celu wspierania projektów wysokiego ryzyka. Kratsios przekonuje, że amerykańska nauka znajduje się w stanie stagnacji i wymaga radykalnego przemyślenia metod osiągania przełomów technologicznych.
Podejście to spotkało się z mieszanymi reakcjami w Kongresie. Podczas gdy Republikanie popierają wizję zmian, Demokraci wyrażają obawy dotyczące cięć budżetowych w agencjach naukowych oraz prób politycznego sterowania przyznawaniem grantów. Krytycy, w tym przedstawiciele środowisk akademickich, ostrzegają, że polityka administracji może doprowadzić do osłabienia amerykańskich uniwersytetów.
Przesunięcia budżetowe w NSF
W cieniu debaty o przyszłości nauki pojawiły się informacje o działaniach Narodowej Fundacji Nauki (NSF). Według doniesień, agencja wycofała około 300 milionów dolarów z dwóch kluczowych działów: matematyki i nauk fizycznych oraz informatyki i inżynierii. Środki te mają zostać przekierowane na nową inicjatywę Białego Domu o nazwie Grand Research Challenges.
W ramach tego procesu wstrzymano lub wycofano finansowanie dla 150 projektów, które przeszły już proces recenzji naukowej. Wstępna dokumentacja wskazuje, że nowa inicjatywa skupi się na czterech priorytetowych obszarach:
Rzecznik NSF odmówił komentarza w sprawie wewnętrznych decyzji budżetowych, zaznaczając jedynie, że agencja zarządza portfelem projektów w sposób elastyczny, dostosowując wydatki do bieżących potrzeb w danym roku fiskalnym.