Archeolodzy pracujący w egipskim stanowisku archeologicznym Oksyrynchos dokonali niezwykłego odkrycia, które rzuca nowe światło na praktyki pogrzebowe w epoce rzymskiej. Wewnątrz 1600-letniej mumii odnaleziono fragment papirusu zawierający tekst Iliady Homera. Jest to pierwsze w historii archeologii znalezisko, w którym greckie dzieło literackie zostało celowo włączone w proces mumifikacji.
Nietypowe znalezisko w grobowcu
Odkrycia dokonał zespół pod kierownictwem Núrii Castellano podczas wykopalisk prowadzonych na przełomie 2025 i 2026 roku. W grobowcu numer 65, zlokalizowanym w sektorze 22 nekropolii Al Bahnasa, badacze natrafili na mumię, na której brzuchu umieszczono zwój papirusu. Choć misja archeologiczna Uniwersytetu w Barcelonie już wcześniej znajdowała teksty greckie w podobnym położeniu, dotychczas były to wyłącznie zapisy o charakterze magicznym lub rytualnym. Wykorzystanie tekstu literackiego w tym kontekście jest zjawiskiem bezprecedensowym.
Fragment słynnego eposu
Szczegółowa analiza dokumentu, przeprowadzona przez ekspertów w dziedzinie papirologii i filologii klasycznej, pozwoliła zidentyfikować treść znaleziska. Fragment pochodzi z tak zwanego Katalogu Okrętów, znajdującego się w drugiej księdze Iliady. Jest to jeden z najbardziej znanych ustępów w literaturze zachodniej, szczegółowo wyliczający siły greckie przygotowujące się do wojny trojańskiej.
To nie pierwszy raz, kiedy znajdujemy greckie papirusy, zwinięte, zapieczętowane i włączone w proces mumifikacji, ale do tej pory ich treść była głównie magiczna. Warto zauważyć, że od końca XIX wieku w Oksyrynchos odkryto ogromną liczbę papirusów, w tym ważne teksty literackie, jednak prawdziwą nowością jest znalezienie papirusu literackiego w kontekście grobowym.
Znaczenie historyczne Oksyrynchos
Odkrycie miało miejsce w Al Bahnasa, miejscu utożsamianym ze starożytnym Oksyrynchos – jednym z najważniejszych ośrodków miejskich Egiptu w okresie grecko-rzymskim. Stanowisko to, położone około 190 kilometrów na południe od Kairu, od lat słynie z doskonałego stanu zachowania tysięcy starożytnych dokumentów. Ostatnie prace wykopaliskowe ujawniły kompleks grobowy składający się z trzech wapiennych komór, w których znajdowały się mumie oraz zdobione drewniane sarkofagi, choć wiele z nich zostało w przeszłości uszkodzonych przez rabusiów.
Długoletnia misja badawcza
Prace w tym rejonie są prowadzone przez Uniwersytet w Barcelonie od 1992 roku, co czyni ten projekt jednym z najdłużej trwających hiszpańskich przedsięwzięć archeologicznych w Egipcie. Misja, kierowana obecnie przez Maite Mascort i Esther Pons, cieszy się wsparciem licznych instytucji naukowych i kulturalnych, w tym Ministerstwa Kultury oraz Uniwersytetu w Kairze. Wyniki ostatnich badań, które uznano za znaczące zarówno pod względem historycznym, jak i archeologicznym, zostały zaprezentowane podczas serii wykładów na Wydziale Filologii i Komunikacji Uniwersytetu w Barcelonie.
