Odkrycie dokonane w stanowisku archeologicznym Xultun w Gwatemali rzuca nowe światło na zaawansowanie matematyczne cywilizacji Majów. Na ścianie jednego z pomieszczeń, które służyło w połowie VIII wieku jako pracownia skrybów, badacze zidentyfikowali zapis matematyczny zawierający imię konkretnego uczonego. Odkrycie to, opisane 14 lipca 2026 roku w czasopiśmie Antiquity, pozwala po raz pierwszy przypisać skomplikowane obliczenia astronomiczne konkretnej osobie – Sak Tahn Waaxowi, znanemu jako „Białopierśny Lis”.
Matematyczny popis starożytnego uczonego
Pomieszczenie, w którym odnaleziono inskrypcje, zostało odkryte w 2011 roku. Jego ściany zdobią wizerunki postaci ludzkich oraz liczne teksty hieroglificzne. Analiza przeprowadzona przez zespół archeologów pod kierownictwem Heather Hurst ze Skidmore College wykazała, że jeden z fragmentów, oznaczony jako Tekst 19, stanowi unikalny przykład matematycznej biegłości. Zdaniem badaczy, sposób zapisu relacji między różnymi systemami kalendarzowymi wykracza poza czysto utylitarne potrzeby.
Myślę, że był to matematyczny popis. Ktoś chciał przekazać: „Mam ten niesamowity wzór i jest on tak dobry, że musi zostać zapisany”. To było jak rzucenie mikrofonu na scenę – komentuje Heather Hurst.
Eksperci podkreślają, że odkrycie to zmienia postrzeganie Majów jako społeczeństwa, w którym nauka była nie tylko narzędziem władzy, ale także dziedziną rozwijaną z czystej ciekawości intelektualnej.
Złożoność obliczeń astronomicznych
Tekst 19 to niewielka, mająca około 10 centymetrów wysokości inskrypcja w kształcie litery L, składająca się z jedenastu hieroglifów. Pierwsze dziewięć z nich koduje cykle astronomiczne i kalendarzowe. Kluczowym elementem obliczeń jest cykl 2920 dni, który stanowi matematyczny łącznik dla najważniejszych zjawisk obserwowanych przez Majów:
Oprócz tych wartości, obliczenia odnoszą się również do innych jednostek czasu, takich jak Uinal (miesiące 20-dniowe), Tzolkin (święty kalendarz 260-dniowy), Tun (rok 360-dniowy) oraz cykle Marsa trwające 780 dni. Zapis jest niezwykle skondensowany – skryba stosował rodzaj matematycznego skrótu, w którym część notacji była jedynie sugerowana, co czyniło tekst wyzwaniem dla współczesnych badaczy.
Uznanie dla indywidualnego twórcy
Przełomem w badaniach było odczytanie przedostatniego hieroglifu, który oznacza „tak mówi”, oraz ostatniego, zawierającego imię Sak Tahn Waaxa. Fakt, że autor podpisał się pod swoimi obliczeniami, ma ogromne znaczenie dla zrozumienia struktury społecznej Majów. Sugeruje to, że matematycy cieszyli się w tej kulturze statusem porównywalnym do artystów.
Gerardo Aldana, antropolog z University of California w Santa Barbara, zauważa, że identyfikacja konkretnego uczonego potwierdza, iż w społeczeństwie Majów istniała świadomość indywidualnego wkładu w rozwój nauki. Sak Tahn Waax, dzięki swojemu „matematycznemu popisowi”, dołączył tym samym do grona wielkich umysłów starożytności, których praca pozwalała na precyzyjne planowanie kluczowych wydarzeń państwowych, takich jak inauguracje władców.