Najnowsze badania przeprowadzone na Fujita Health University wykazały, że rozmowa może subtelnie, lecz mierzalnie opóźniać zdolność oczu do wykrywania i ustabilizowania informacji wzrokowej. W eksperymentach porównujących trzy warunki — rozmowę, słuchanie oraz brak zadania — tylko prowadzenie rozmowy powodowało wydłużenie kluczowych parametrów czasowych związanych z szybkim ruchem oczu. Ponieważ prowadzenie samochodu w dużej mierze opiera się na błyskawicznych przesunięciach wzroku, takie opóźnienia mogą utrudniać wykrywanie zagrożeń i spowalniać reakcje ruchowe, co podkreśla ukryte ryzyko rozmów podczas jazdy.
Rozmowa za kierownicą jest powszechnie uznawana za istotne źródło rozproszenia uwagi, jednak do tej pory nie było jasne, w jaki sposób angażowanie się w dialog wpływa na najwcześniejsze etapy przetwarzania wzrokowego. Dotychczasowe prace pokazywały, że obciążenie poznawcze może spowalniać hamowanie czy obniżać świadomość sytuacyjną, lecz pytanie, czy mówienie zaburza podstawowe mechanizmy sterujące ruchem wzroku, pozostało otwarte.
Badanie kierowane przez dr. Shintaro Ueharę wraz z zespołem (w tym Takuya Suzuki i prof. Takaji Suzuki), opublikowane online 6 października 2025 r. w czasopiśmie PLOS ONE, wykazało, że rozmowa generuje obciążenie poznawcze na tyle silne, że opóźnia istotne odpowiedzi ruchowe oczu. Naukowcy zbadali temporalne aspekty zachowania wzrokowego, koncentrując się na etapach poprzedzających rozpoznanie i decyzję.
Badanie objęło 30 zdrowych dorosłych uczestników, którzy wykonywali zadanie polegające na szybkim, centralno-peryferycznym ruchu gałek ocznych (tzw. center-out) w trzech warunkach: mówienie, słuchanie oraz kontrolny brak zadania. Uczestnicy mieli jak najszybciej i najdokładniej skierować wzrok na peryferyjny cel pojawiający się w jednej z ośmiu stron. W warunku rozmowy odpowiadali na pytania z zakresu wiedzy ogólnej i pamięci epizodycznej zaadaptowane z Wechslera (WAIS) oraz na dodatkowe, przygotowane przez badaczy kwestie. W warunku słuchania uczestnicy słuchali fragmentów japońskiej powieści „I Am a Cat”. Kolejność warunków była losowana i badania przeprowadzano w trzech odrębnych dniach.
Analiza wykazała, że w warunku mówienia pojawiły się wyraźne, spójne opóźnienia w trzech analizowanych komponentach czasowych zachowania wzrokowego: w czasie reakcji (czas od pojawienia się celu do inicjacji ruchu oka), w czasie ruchu (czas potrzebny na osiągnięcie celu) oraz w czasie dostrojenia (czas potrzebny na ustabilizowanie wzroku na celu). Takich efektów nie zaobserwowano w warunku słuchania ani w warunku kontrolnym, co sugeruje, że sam akt mówienia oraz poznawcze wysiłki związane z odnalezieniem i sformułowaniem werbalnej odpowiedzi w istotny sposób ingerują w mechanizmy kontroli wzroku.
Choć pojedyncze opóźnienia mogą wydawać się niewielkie, w kontekście prowadzenia pojazdu sumują się one w realne konsekwencje: wolniejsze wykrywanie niebezpieczeństw i późniejsze inicjowanie reakcji fizycznych. Ponadto wyniki wskazują, że nawet rozmowy w trybie „hands-free” mogą narzucać wystarczające obciążenie poznawcze, by zakłócić neurally sterowane procesy inicjacji i prowadzenia ruchów oka. Ma to szczególne znaczenie, gdy kierowca musi szybko spojrzeć w dół na pieszego, przeszkodę lub inne obiekty na drodze — drobne opóźnienia w kontroli wzroku mogą wtedy mieć poważne konsekwencje.
Autorzy podkreślają, że mówienie nie jest jedyną przyczyną spowolnionych reakcji za kierownicą: wydajność kierowcy zależy od wielu czynników poznawczych i percepcyjnych, takich jak zjawisko niewidzenia przez nieuwagę czy podzielność uwagi, oraz od szerokiego konfliktu konkurencyjnych zadań. Mimo to badanie pokazuje, że rozmowa wprowadza zakłócenia już na najwcześniejszym etapie przetwarzania wzrokowo-ruchowego — przed rozpoznaniem, podjęciem decyzji czy działaniem — co oznacza, że może cicho i nieświadomie obniżać bezpieczeństwo jazdy. Jak podsumowuje dr Uehara: „Obciążenia poznawcze związane z rozmową zaburzają mechanizmy neuronalne odpowiedzialne za inicjację i kontrolę ruchów oczu, które stanowią krytyczny pierwszy etap przetwarzania wizjomotorycznego podczas prowadzenia.”
Wyniki mają istotne konsekwencje dla bezpieczeństwa publicznego: zrozumienie, że wysiłek poznawczy towarzyszący rozmowie może pogarszać dokładność i czasowanie spojrzeń, powinno skłaniać kierowców do ostrożniejszego podejmowania decyzji o prowadzeniu konwersacji podczas jazdy. W dłuższej perspektywie ta wiedza może wpływać na treści szkoleń kierowców, projektowanie interfejsów pojazdów oraz wskazówki polityki dotyczące rozproszenia uwagi podczas prowadzenia pojazdów.
Źródła: komunikat Fujita Health University; publikacja: Suzuki, T., et al. (2025). Talking-associated cognitive loads degrade the quality of gaze behavior. PLOS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0333586 (artykuł opublikowany online 6 października 2025 r.).