Regularna aktywność fizyczna jest jednym z podstawowych zaleceń dla zachowania zdrowia. Jednak gdy ćwiczenia stają się kompulsywne i wymykają się kontroli, zamiast przynosić korzyści mogą szkodzić — wówczas mówimy o uzależnieniu od wysiłku fizycznego. Międzynarodowe badanie kierowane przez Uniwersytet Miguel Hernández w Elche (UMH) oraz Institut d’Investigació Sanitària i Biomèdica de Alicante (ISABIAL) wskazuje, które cechy psychologiczne i zachowania wiążą się najsilniej z ryzykiem rozwinięcia takiego problemu.
Badanie, opublikowane w czasopiśmie Addictive Behaviors, objęło ponad 1 000 młodych dorosłych (średni wiek 25 lat, 65% mężczyzn), zarówno sportowców, jak i osoby nieuprawiające sportu zawodowo. Uczestnicy wypełniali kwestionariusze dotyczące nawyków treningowych, cech osobowości oraz motywacji do aktywności fizycznej. Do analizy danych wykorzystano techniki sztucznej inteligencji zdolne wychwycić złożone zależności między zmiennymi psychologicznymi i behawioralnymi.
Najważniejsze ustalenie badania to silny związek między perfekcjonizmem a ryzykiem uzależnienia od ćwiczeń. Perfekcjonizm okazał się najkonsekwentniejszym predyktorem spośród 27 analizowanych czynników. Na drugim miejscu znalazły się cele dotyczące wyglądu ciała — dążenie do utraty wagi oraz zwiększenia masy mięśniowej — a także zmienne związane z intensywnością uprawianego sportu. Ten wzorzec ryzyka występował zarówno u sportowców zawodowych, jak i amatorów; jednocześnie objawy ryzyka były częściej obserwowane wśród amatorów niż wśród osób ćwiczących wyłącznie rekreacyjnie. Badanie nie wykazało znaczących różnic między płciami.
„Wiemy, że ćwiczenia są kluczowe dla zdrowia, ale kiedy stają się obsesyjne, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji fizycznych, psychicznych i społecznych. Stwierdziliśmy, że perfekcjonizm i cele związane z wyglądem — takie jak utrata wagi czy budowa masy mięśniowej — przewidują wyższe ryzyko zależności od ćwiczeń, szczególnie u osób zaangażowanych w sport konkurencyjny.”
Thomas Zandonai, badacz Ramón y Cajal, Wydział Farmakologii, Pediatrii i Chemii Organicznej, UMH
Autorzy podkreślają, że uzależnienie od ćwiczeń dzieli cechy z innymi zachowaniami uzależniającymi, ale ma też silne powiązania z zaburzeniami odżywiania i kompulsywnym ćwiczeniem, co utrudnia jednoznaczną diagnostykę. Wyniki mają charakter modeli ryzyka na poziomie populacji — nie oznaczają, że każda osoba wykazująca perfekcjonistyczne cechy lub uprawiająca sport konkurencyjny rozwinie zależność. Zebrane wzorce mogą jednak pomóc w identyfikacji osób, które mogą potrzebować wsparcia, aby utrzymać zdrowy sposób relacji z aktywnością fizyczną.
Jak zauważa współautorka badania, prof. Ana María Peiró z UMH, to co w potocznym rozumieniu nazywa się perfekcjonizmem, nie zawsze odpowiada temu, co mierzą standaryzowane testy psychologiczne. Mimo to ekspertka radzi, że gdy ćwiczenia wywołują cierpienie lub zaczynają zaburzać codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się ze specjalistami zdrowia.
Badanie zostało sfinansowane przez Delegację Rządu Hiszpanii ds. Krajowego Planu ds. Narkotyków w ramach projektu MORPHEO (2023I031) i przeprowadzone we współpracy z Addiction Science Laboratory na Uniwersytecie w Trydencie (Włochy), jednym z wiodących ośrodków badań nad uzależnieniami behawioralnymi. Wyniki posłużyły także jako podstawa kilku prac licencjackich i magisterskich oraz części rozprawy doktorskiej na UMH, gdzie studenci stosowali te metodologie do badania różnych aspektów uzależnienia od ćwiczeń.
Artykuł referencyjny: Zandonai, T., et al. (2025). Predictive modelling links exercise dependence to associated psychological and behavioral risk factors. Addictive Behaviors. doi: 10.1016/j.addbeh.2025.108493. Źródło: Miguel Hernández University of Elche (UMH). Link do publikacji: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0306460325002540?via%3Dihub