Większość kalorii spożywanych w amerykańskich domach pochodzi z ultra przetworzonej żywności
Nowe badania zrealizowane przez naukowców z Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health ujawniają, że ponad połowa kalorii spożywanych w domach przez dorosłych mieszkańców USA pochodzi z ultra przetworzonej żywności. Wyniki analizy zwróciły uwagę na rosnące zagrożenia związane z niską wartością odżywczą tej kategorii produktów oraz konieczność podejmowania działań zmierzających do promowania zdrowych alternatyw.
Ultra przetworzona żywność zawiera głównie substancje niewartościowe odżywczo, takie jak barwniki, emulgatory, sztuczne aromaty czy słodziki. Do tej grupy zaliczają się różnorodne produkty, od chipsów i parówek po gotowe posiłki pakowane próżniowo. Choć intuicyjnie kojarzymy ultra przetworzoną żywność z tzw. fast foodem czy „śmieciowym jedzeniem”, rzeczywistość okazuje się bardziej skomplikowana. Produkty te dominują na półkach sklepowych, co drastycznie zmienia sposób, w jaki przygotowujemy posiłki w domowym zaciszu.
Negatywne skutki zdrowotne związane z ultra przetworzoną żywnością
Konsumpcja ultra przetworzonej żywności została powiązana z szeregiem przewlekłych schorzeń, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, otyłość czy rak jelita grubego. Wyniki badań dostarczają kolejnych dowodów na to, że konieczne są dodatkowe środki, aby zachęcić społeczeństwo do częstszego sięgania po zdrowsze składniki. Jak wskazuje Julia Wolfson, główna autorka badania z Bloomberg School of Public Health, problemem nie jest tylko jedzenie „śmieciowe”. Ultra przetworzona żywność obejmuje większość produktów dostępnych w sklepach spożywczych, co sprawia, że jej spożywanie stało się niemal nieodłącznym elementem naszego codziennego menu.
Dane z badań NHANES
Analiza została przeprowadzona na podstawie danych zebranych w ramach National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) z lat 2003–2018, obejmujących ponad 34 tys. dorosłych powyżej 20. roku życia. Uczestnicy badania dwukrotnie dziennie raportowali, co jedli w ciągu ostatnich 24 godzin, wskazując jednocześnie miejsce konsumpcji – w domu lub poza nim. Na podstawie klasyfikacji Nova Food Group, produkty zostały podzielone na cztery kategorie: nieprzetworzone lub minimalnie przetworzone, składniki kulinarne, produkty przetworzone oraz ultra przetworzone.
Badania ukazały, że w latach 2003–2018 udział kalorii pochodzących z ultra przetworzonej żywności w domach Amerykanów wzrósł z 51% do 54%. Choć różnice w wynikach w zależności od płci, wieku, rasy, dochodów czy poziomu wykształcenia były niewielkie, pewne grupy wykazały mniejszą tendencję do spożywania tego typu produktów. Na przykład, w gospodarstwach hiszpańskojęzycznych oraz z wyższymi dochodami odsetek kalorii z ultra przetworzonej żywności utrzymywał się poniżej 50%.
Malejące spożycie minimalnie przetworzonej żywności
Niestety, badania wykazały także spadek konsumpcji minimalnie przetworzonych produktów, takich jak świeże owoce, warzywa, mięso czy ryby. O ile w 2003 roku stanowiły one 33,2% dostarczanych kalorii, w 2018 roku spadły do 28,5%. Kryzys ten dotyczy zarówno posiłków jedzonych w domach, jak i poza nimi. Jak zauważają autorzy badania, ultra przetworzona żywność ma kilka przewag – jest łatwa i szybka w przygotowaniu, trwała oraz zazwyczaj tańsza od produktów wymagających obróbki kulinarnej od podstaw.
Potrzeba działań i świadomość społeczna
Eksperci podkreślają, że potrzebne są konkretne strategie, by zachęcać konsumentów do redukcji spożywania ultra przetworzonej żywności i wyboru zdrowszych alternatyw – zarówno w przypadku produktów spożywanych w domu, jak i poza nim. „Silne oznaczenia na etykietach żywności, ostrzegające przed wysoką zawartością ultra przetworzonych składników, mogą być konieczne w walce z tym problemem” – dodaje Julia Wolfson.
Badania wskazują także na ograniczenia, które należy uwzględnić podczas interpretacji wyników. Możliwe są zniekształcenia związane z subiektywnym raportowaniem spożywanych produktów – uczestnicy mogą ukrywać lub niedoszacować konsumpcję niezdrowej żywności. Co więcej, badanie objęło okres sprzed pandemii COVID-19, która prawdopodobnie wpłynęła na nawyki żywieniowe oraz częstsze przygotowywanie posiłków w domach.
Wnioski z badań
Z opublikowanych analiz wyraźnie wynika, że ultra przetworzona żywność dominuje w amerykańskich domach pod względem dostarczanych kalorii. Choć obróbka minimalnie przetworzonych produktów wymaga więcej czasu i wkładu pracy, ich wartość odżywcza przemawia na korzyść ich częstszego włączania do diety. W dobie rosnącej świadomości zdrowotnej i dostępności informacji, kluczem do zmiany nawyków konsumenckich mogą być kampanie edukacyjne oraz odpowiednie regulacje prawne wspierające przejrzystość etykiet żywności. Dążenie do zdrowego odżywiania to nie chwilowy trend, lecz konieczność wynikająca z globalnych wyzwań zdrowotnych.
