Malawi w 2019 r. miało jedną z najwyższych na świecie częstości zakażeń wirusem HIV — szacuje się, że 9,5% populacji było HIV-dodatnich. Leczenie antyretrowirusowe (ART), które hamuje wirusa, przywraca funkcje układu odpornościowego i odwraca postęp AIDS, jest w Malawi dostępne bezpłatnie, jednak skuteczność terapii zależy od regularnego przyjmowania leków. Śledzenie pacjentów, którzy przerywają opiekę, jest kosztowne i czasochłonne, co stanowi duże obciążenie dla już niedofinansowanych i niedostatecznie obsadzonych klinik.
Aby sprostać temu wyzwaniu, organizacja non-profit Baobab Health Trust wraz z Ministerstwem Zdrowia Malawi rozpoczęły w 2005 r. migrację z papierowych kart pacjentów na elektroniczne systemy dokumentacji medycznej (EMR). Zmiana ta stała się przedmiotem badań analizujących wpływ na wyniki leczenia.
W badaniu przeprowadzonym przez Leandro „Leo” Pongeluppe’a (Wharton School) i współautorów oceniano efekt wdrożenia EMR w 106 klinikach leczących HIV w okresie 2007–2019. Wyniki, opublikowane w Review of Economics and Statistics, wskazują, że wprowadzenie EMR wiązało się z szacunkowym 28% spadkiem śmiertelności po pięciu latach, przy czym największe zmniejszenie odnotowano wśród dzieci. Autorzy — Laura Derksen (Ragnar Frisch Centre for Economic Research) i Anita M. McGahan (University of Toronto) — szacują, że w wyniku stopniowego przyjmowania EMR udało się zapobiec około 5 050 zgonom z powodu AIDS.
Mechanizm działania systemu jest praktyczny i menedżerski: EMR umożliwia personelowi śledzenie zaplanowanych wizyt ART, automatycznie identyfikuje pacjentów, którzy są co najmniej dwa miesiące spóźnieni na wizytę, oraz podpowiada skierowania do innych usług i badania przesiewowe w kierunku gruźlicy — jednej z głównych przyczyn zachorowań i zgonów wśród osób z HIV/AIDS. W placówkach bez EMR personel musi przeszukiwać tysiące papierowych kart, aby odnaleźć pacjentów, którzy przerwali opiekę.
Autorzy wyciągają wniosek, że poprawa wyników zdrowotnych wynikała głównie z zysków efektywnościowych, a nie z istotnych zmian w stosowanej terapii medycznej: EMR zwiększa efektywność zarządzania, co pozwala klinikom obsługiwać większą liczbę pacjentów i skuteczniej ich zatrzymywać w systemie opieki, bez przekraczania swoich możliwości operacyjnych. Redukcja zgonów była napędzana przede wszystkim przez większy odsetek pacjentów, którzy wcześniej przerwali leczenie, ale wrócili pod opiekę.
Używamy technologii zarządzania, by wspierać najbardziej narażonych wśród narażonych. Możemy ratować życie — zwłaszcza życie tych najbardziej bezbronnych — i robić to w bardzo tani sposób. Mam nadzieję, że to będzie impuls do szerszego wdrażania.
Autorzy szacują, że koszt wdrożenia EMR wynosi około 448 USD na uratowane życie w ciągu pierwszych pięciu lat (czyli około 1 930 zł). Pongeluppe wskazuje również, że wykorzystanie systemów EMR jest nadal ograniczone w innych krajach Afryki Subsaharyjskiej oraz w częściach Ameryki Łacińskiej, co stwarza znaczącą możliwość rozszerzenia tych rozwiązań przez organizacje pozarządowe w krajach rozwijających się.
W perspektywie badawczej Pongeluppe planuje analizę wpływu tymczasowych klinik utworzonych w przekształconych kontenerach ustawionych przy głównych drogach w Afryce Subsaharyjskiej. Interwencja ta ma na celu dotarcie do populacji przejściowych, takich jak kierowcy ciężarówek czy pracownicy seksualni, którzy często nie kontynuują wizyt w tej samej placówce.
Badanie zostało opisane w artykule: Derksen, L., et al. (2025). The Lifesaving Impact of Electronic Medical Records for HIV Patients. Review of Economics and Statistics. DOI: 10.1162/REST.a.1617. Informacje o wynikach badania udostępniła University of Pennsylvania.