Podbój Półwyspu Iberyjskiego przez Rzym był procesem długotrwałym, który trwał blisko dwieście lat. Choć pod koniec I wieku p.n.e. wpływy imperium były już ugruntowane, wciąż istniały regiony stawiające zacięty opór. Jednym z nich była Cerdanya w dzisiejszej Katalonii, zamieszkana przez lud Ceretanów. Najnowsze odkrycia archeologiczne w pobliżu miejscowości Urús, położonej około 110 kilometrów na północ od Barcelony, rzucają nowe światło na finałowy etap tych zmagań, znany jako powstanie Ceretanów.
Ołowiane pociski jako narzędzie propagandy
Podczas wykopalisk prowadzonych przez naukowców z Autonomicznego Uniwersytetu w Barcelonie odkryto szereg artefaktów wojskowych, w tym monety, brosze, elementy oporządzenia oraz żelazne ćwieki z rzymskich sandałów, tzw. clavi caligae. Najciekawszym znaleziskiem okazała się jednak para ołowianych pocisków do procy, na których wyryto inicjały „CN D”.
Badacze nie mają wątpliwości, że skrót ten odnosi się do Gnaeusa Domitiusa Calvinusa – rzymskiego dowódcy i namiestnika prowincji Hispania Citerior, który był bliskim sojusznikiem cesarza Augusta. Praktyka umieszczania napisów na pociskach do procy była w rzymskiej armii formą psychologicznej wojny i manifestacji władzy. Podobne znaleziska, zawierające drwiące hasła w rodzaju „naucz się lekcji”, odkryto wcześniej na 2100-letnim stanowisku oblężniczym na Wzgórzach Golan.
Koniec oporu w Pirenejach
Historyk Kasjusz Dion w swoich kronikach opisał wydarzenia z 39 roku p.n.e., wspominając o zasadzce, jaką Ceretanie przygotowali na oddziały Calvinusa. Dowódca, znany z bezwzględności, ukarał własne wojska za odwrót, nakazując dziesiątkowanie dwóch jednostek, po czym z pełną determinacją ruszył przeciwko rebeliantom. Zwycięstwo Rzymian w tym starciu było kluczowe dla pełnej kontroli nad szlakami handlowymi i strategicznymi przejściami w Pirenejach.
Odkryte artefakty zmieniają dotychczasowe ustalenia historyków dotyczące przebiegu kampanii:
Po stłumieniu powstania Rzymianie przystąpili do systematycznej przebudowy lokalnych struktur społecznych. Wprowadzono represyjne prawo oraz agresywną politykę asymilacyjną, mającą na celu trwałe włączenie regionu w struktury imperium. Dzięki znaleziskom archeologicznym badacze mogą dziś nie tylko wskazać dokładne miejsca, w których wygasł ostatni opór, ale również lepiej zrozumieć mechanizmy, za pomocą których Rzym narzucał swoją dominację na podbitych terenach.