Praktyczny przewodnik dla Polski – blackout, powódź, brak GSM
W sytuacji kryzysowej pierwsze, co przestaje działać, to:
- sieć komórkowa (przeciążenie BTS),
- internet,
- komunikatory,
- często również prąd.
W takich warunkach system Meshtastic może stać się niezależnym, lokalnym środkiem łączności działającym w paśmie 868 MHz – bez operatora, bez infrastruktury centralnej, bez abonamentu.
Ten artykuł to kompleksowy przewodnik:
- jak przygotować się przed kryzysem,
- jak skonfigurować role urządzeń,
- jak budować awaryjną sieć mesh,
- jak zarządzać ruchem,
- jak unikać przeciążenia,
- jak używać GPS i trackerów,
- jak zapewnić zasilanie przez wiele dni.
1. Czym Meshtastic jest (i czym nie jest) w kryzysie
Meshtastic to:
✔ sieć mesh LoRa
✔ komunikacja tekstowa
✔ przesył pozycji GPS
✔ działanie bez internetu
✔ niskie zużycie energii
Meshtastic to NIE:
❌ zastępstwo dla radia profesjonalnego
❌ łączność głosowa
❌ system z gwarancją QoS
❌ globalny internet
To narzędzie lokalne – idealne dla:
- osiedla,
- wsi,
- miasta,
- grupy terenowej,
- organizacji wolontariackiej.
2. Scenariusze kryzysowe w Polsce
Najbardziej realistyczne sytuacje:
⚡ Blackout (awaria energetyczna)
- brak zasilania BTS
- brak internetu światłowodowego
- przeciążona sieć GSM
🌊 Powódź
- uszkodzona infrastruktura
- zerwane drogi
- odcięte dzielnice
❄️ Śnieżyca / burza
- brak zasięgu
- problemy logistyczne
🚨 Duże wydarzenie (np. masowa ewakuacja)
- przeciążenie GSM
- brak możliwości kontaktu
W każdym z tych przypadków lokalna sieć mesh może utrzymać łączność tekstową.
3. Przygotowanie PRZED kryzysem
Największy błąd to instalowanie Meshtastic dopiero po awarii.
Mesh musi istnieć wcześniej.
3.1 Minimalne wyposażenie
Każda osoba:
- urządzenie LoRa (ESP32 lub NRF52)
- antena 868 MHz
- powerbank 10 000–20 000 mAh
- kabel USB
- aplikacja Meshtastic
Warto mieć:
- zapasową antenę
- kabel SMA
- mały panel solarny 5–10W
3.2 Role urządzeń w trybie kryzysowym
Użytkownicy mobilni
→ CLIENT lub CLIENT_MUTE
Punkty wysoko
→ ROUTER (jeśli dobre pokrycie)
→ CLIENT_BASE (dla prywatnej infrastruktury)
Miejsca odcięte
→ ROUTER_LATE (tylko jeśli konieczne)
Grupy terenowe
→ TRACKER (z długim interwałem)
4. Budowa sieci awaryjnej
4.1 Zasada numer 1 – wysokość anteny
W kryzysie zasięg jest kluczowy.
- Balkon > parapet
- Dach > balkon
- 10 m wysokości często daje kilkukrotnie większy zasięg
4.2 Struktura w małym mieście
Idealny model:
- 1 główny ROUTER na najwyższym budynku
- 1–2 dodatkowe punkty w strategicznych miejscach
- reszta jako CLIENT
4.3 Struktura w dużym mieście (np. Warszawa)
Sieć powinna być warstwowa:
Warstwa 1 – routery dachowe
Warstwa 2 – CLIENT_BASE na osiedlach
Warstwa 3 – użytkownicy mobilni
Unikaj:
❌ zbyt wielu ROUTER
❌ nadmiaru ROUTER_LATE
❌ krótkiego interwału GPS
5. Zarządzanie ruchem w kryzysie
Pasmo 868 MHz ma bardzo małą przepustowość.
Dlatego:
✔ wiadomości krótkie
✔ brak floodowania
✔ ograniczyć NodeInfo broadcast
✔ wyłączyć zbędne telemetrie
5.1 Priorytety wiadomości
W kryzysie używaj:
- kanału głównego – komunikaty operacyjne
- kanałów prywatnych – lokalne ustalenia
Nie wysyłaj:
❌ testów
❌ pingów
❌ spamowania
6. GPS i TRACKER – jak używać rozsądnie
TRACKER nadaje priorytetowo.
W kryzysie:
- ustaw interval np. 300–900 sekund
- nie używaj 30 sekund w mieście
Za częsty GPS:
- przeciąży sieć
- zwiększy kolizje
7. Zasilanie długoterminowe
7.1 Zużycie energii
NRF52:
- bardzo oszczędny
- idealny na kryzys
ESP32:
- większy pobór
- wymaga większego powerbanku
7.2 Power Saving
Włącz:
- power.is_power_saving
- wygaszanie ekranu
- wyłączenie LED heartbeat
7.3 Solar node
Minimalny zestaw:
- panel 10W
- regulator 5V
- akumulator 18650 1S2P lub 1S4P
- NRF52
Może działać tygodniami.
8. Bezpieczeństwo i szyfrowanie
Meshtastic:
- używa szyfrowania AES
- klucz kanału musi być znany wcześniej
W kryzysie:
✔ przygotuj prywatny kanał
✔ wymień klucze wcześniej
✔ nie publikuj ich publicznie
9. Ograniczenia prawne
W Polsce:
- pasmo 868 MHz ma limit mocy
- obowiązuje duty cycle
Nie należy:
❌ stosować wzmacniaczy PA powyżej norm
❌ przekraczać EIRP
W kryzysie nadal obowiązuje prawo radiowe.
10. Realne taktyki użycia
🏢 Osiedle w blackout
- Router na dachu
- Każda klatka 1 urządzenie
- Komunikaty o:
- wodzie
- agregatach
- punktach pomocy
🌲 Grupa terenowa
- Jedno auto jako CLIENT_BASE
- Reszta TRACKER
- Długi interval GPS
🌊 Odcięta miejscowość
- Punkt wysoki jako ROUTER
- Drugi punkt jako most do sąsiedniej wsi
- Minimalny ruch
11. Czego nie robić
❌ Każdy jako ROUTER
❌ ROUTER_LATE na każdym dachu
❌ GPS co 30 sekund
❌ Wzmacniacze bez filtrów
❌ Długie kable RG174
12. Psychologia komunikacji kryzysowej
W kryzysie:
- krótkie komunikaty
- jasna struktura
- brak chaosu
Przykład poprawnego komunikatu:
„Punkt medyczny – szkoła ul. X – czynny do 18:00 – potrzebne baterie AA”
13. Czy Meshtastic zastąpi radio?
Nie.
Ale może być:
- zapasowym kanałem
- wsparciem lokalnej komunikacji
- sposobem koordynacji wolontariuszy
14. Najważniejsze zasady
- Sieć buduj przed kryzysem.
- Nie przeciążaj eteru.
- Używaj wysokości zamiast mocy.
- Ogranicz GPS.
- Monitoruj airtime.
- Zadbaj o zasilanie.
Podsumowanie
Meshtastic w sytuacjach kryzysowych to:
✔ niezależność
✔ niskie zużycie energii
✔ decentralizacja
✔ odporność na awarie infrastruktury
Ale wymaga:
- rozsądnej konfiguracji,
- dyscypliny użytkowników,
- infrastruktury zbudowanej wcześniej.
