Nowe badanie Uniwersytetu w Leeds pokazuje, że mężczyźni-uprawiający sport wytrzymałościowy, którzy przez lata trenowali z dużą intensywnością i mają ponad 50 lat, mogą być bardziej narażeni na poważne zaburzenia rytmu serca podczas wysiłku, jeśli w ich mięśniu sercowym występują blizny. Badanie, finansowane przez British Heart Foundation i opublikowane w 2025 roku, wykazało związek między obecnością tkanek bliznowatych a ryzykiem wystąpienia komorowej tachykardii w czasie treningu.
Tło problemu jest istotne: około 9 na 10 nagłych zgonów sercowych podczas uprawiania sportu dotyczy starszych mężczyzn. Wcześniejsze badania zespołu (program VENTOUX) sugerowały, że starsi sportowcy wytrzymałościowi, którzy przez dekady trenowali i rywalizowali, częściej niż osoby nieaktywne mają blizny w sercu. Nowe badanie miało doprecyzować, czy i w jaki sposób ćwiczenia wywołują zaburzenia rytmu oraz kiedy te epizody się pojawiają.
Do trialu włączono 106 zdrowych mężczyzn uprawiających dyscypliny wytrzymałościowe, wszystkich w wieku powyżej 50 lat, którzy przez co najmniej 15 lat wykonywali więcej niż 10 godzin biegania lub jazdy na rowerze tygodniowo. Badacze monitorowali aktywność uczestników za pomocą urządzeń noszonych na nadgarstku i czujników tętna (smartwatche, monitory HR), a jednocześnie rejestrowali rytm serca za pomocą wszczepialnych rejestratorów pętlowych — małych urządzeń umieszczanych pod skórą. Dzięki jednoczesnej analizie danych z trackerów i rejestratorów możliwe było dokładne dopasowanie epizodów zaburzeń rytmu do aktywności fizycznej.
W ciągu dwóch lat obserwacji około 1 na 4 uczestników doświadczył komorowej tachykardii podczas ćwiczeń lub tuż po nich. U większości były to epizody niestabilne (tzw. non-sustained ventricular tachycardia) — krótsze i zazwyczaj mniej groźne, lecz często pełniące rolę sygnału ostrzegawczego przed dłuższymi i bardziej niebezpiecznymi zdarzeniami. Kluczowe odkrycie brzmiało jednak tak: trzy czwarte sportowców, u których zaobserwowano te epizody, miało w sercu blizny. Ponadto trzy dłuższe, potencjalnie niebezpieczne epizody utrwalonej komorowej tachykardii wystąpiły w trakcie wysiłku i wszystkie dotyczyły osób z udokumentowanymi bliznami serca.
„Nasze badanie pokazuje, że ćwiczenia były powiązane z ryzykiem wystąpienia zaburzeń rytmu jedynie u tych osób, które już miały podwyższone ryzyko z powodu blizn w sercu. Sportowcy, którzy doświadczyli nieprawidłowego rytmu, nie trenowali więcej ani intensywniej niż pozostali. To sugeruje, że sam wysiłek nie jest przyczyną, lecz może pełnić rolę wyzwalacza groźnych rytmów u osób z ukrytym problemem sercowym. Aktywność fizyczna jest bezpieczna i przynosi ogromne korzyści — jednak sportowcy z tej grupy powinni regularnie poddawać się badaniom, aby mieć pewność, że pozostają bezpieczni.”
Dr Wasim Javed, główny autor, Research Fellow w School of Medicine Uniwersytetu w Leeds i specjalista rezydent w Leeds Teaching Hospitals NHS Trust
Badacze wskazują, że tkanka bliznowata w sercu może powstawać w wyniku zawałów, chorób serca, ale też jako efekt długotrwałego, bardzo intensywnego treningu przez wiele lat. W praktycznym wymiarze najważniejszym wnioskiem jest to, że to nie intensywność treningu sama w sobie była czynnikiem sprawczym — większość osób z epizodami arytmii nie trenowała więcej niż pozostali — lecz obecność blizn zwiększa ryzyko wystąpienia niebezpiecznych zaburzeń rytmu w trakcie wysiłku.
W badaniu zarejestrowano także, że trzy osoby, u których nastąpiły groźne epizody rytmu, zauważyły nagłe skoki na monitorach tętna w czasie treningu. Na tej podstawie autorzy sugerują, że stosowanie urządzeń noszonych jest praktycznym narzędziem samoobserwacji: treningowcy powinni zwracać uwagę na nietypowo wysokie wskazania tętna w połączeniu z uczuciem złego samopoczucia, a w takim wypadku zmniejszyć intensywność ćwiczeń lub zgłosić się do lekarza.
Zespół podkreśla, że ich praca to pierwsze badanie wykorzystujące długoterminowe dane z urządzeń noszonych równolegle z zapisem rytmu serca z wszczepialnych rejestratorów. Dzięki temu można precyzyjnie powiązać aktywność z wystąpieniem arytmii. Autorzy rekomendują, by przyszłe prace nad wpływem ćwiczeń na serce również wykorzystywały technologie noszone, ponieważ obiektywne zapisy aktywności są dokładniejsze niż samoopis uczestników. Planowane są dalsze badania obejmujące inne grupy, na przykład kobiety czy młodszych sportowców.
Publikacja: Javed, M., et al. (2025) The Timing and Relationship of Ventricular Arrhythmia with Exercise Patterns in Veteran Male Endurance Athletes. European Journal of Preventive Cardiology. DOI: 10.1093/eurjpc/zwaf236.025. https://academic.oup.com/eurjpc/article/32/Supplement_1/zwaf236.025/8136780