Na 60‑tysięcznych grotach strzał znaleziono ślady toksyn roślinnych, co oznacza, że stosowanie trucizn w łowiectwie przez ludzi miało miejsce znacznie wcześniej, niż sądzono dotychczas.
Dotychczasowe dowody na użycie zatrutych grotów sięgały około 8000 lat wstecz. W 2020 roku analiza grotów datowanych na 50–80 tysięcy lat wykazała, że ich konstrukcja była zgodna z budową zatrutych grotów znanych z ostatnich 150 lat, co zasugerowało wcześniejsze stosowanie trucizn, ale nie dostarczało bezpośredniego związku chemicznego z toksynami.
Wcześniej zespół prowadzony przez Marlize Lombard z Uniwersytetu w Johannesburgu wykrył, że jeden 60‑tysięczny grot z kości był pokryty lepką substancją, lecz nie udało się wówczas jednoznacznie potwierdzić obecności trucizny. Nowe badania tej samej grupy przynoszą bardziej zdecydowany dowód.
Lombard i współpracownicy przebadali pięć grotów wykonanych z kwarcytu, pochodzących z warstwy odkrytej w 1985 roku w schronisku skalnym Umhlatuzana w prowincji KwaZulu‑Natal w RPA. Na tych pięciu artefaktach stwierdzono ślady alkaloidów bupfandryny i epibuphanizyny — toksycznych związków chemicznych najpewniej pochodzących z mlecznego soku korzeni rośliny Boophone disticha.
Mleczny sok z Boophone disticha jest lepki i może być nanoszony bezpośrednio na grot, albo przetwarzany — podgrzewany, suszony i łączony z innymi substancjami — w celu uzyskania żywicy. Znalezienie tych samych związków na pięciu z dziesięciu przebadanych artefaktów, jak podkreśla Lombard, sugeruje celowe stosowanie trucizny 60 tysięcy lat temu: „Gdyby znaleziono ją tylko na jednym przedmiocie, mogłoby to być przypadkowe. Ale wykrycie jej na pięciu spośród dziesięciu badanych artefaktów jest niezwykłe i wskazuje na celowe zastosowanie”.
Ta sama trująca substancja była używana przez ludy San na południu Afryki aż do czasów współczesnych, dlatego Lombard przypuszcza, że praktyka ta mogła być kontynuowana nieprzerwanie przez co najmniej 60 000 lat.
Toksyczny sok Boophone działa szybko — jest śmiertelny dla gryzoni w ciągu 30 minut, u ludzi może wywołać nudności i śpiączkę. W kontekście polowania na większą zwierzynę trucizna mogła niekoniecznie zabijać natychmiast, lecz spowalniać zwierzęta na tyle, by myśliwi mogli je zlokalizować, śledzić i ostatecznie upolować.
Lombard spekuluje, że toksyczne właściwości Boophone mogły zostać odkryte przypadkowo, gdy ludzie spożyli bulwy rośliny i zatruwali się. Roślina ma też właściwości konserwujące, antybakteryjne i halucynogenne, dlatego nadal jest stosowana w medycynie tradycyjnej, choć przypadki śmiertelnego przedawkowania zdarzają się do dziś.
Aby potwierdzić przypuszczenia, zespół przebadał także groty z kolekcji Carla Petera Thunberga, szwedzkiego przyrodnika, który odwiedził RPA w latach 1770. Nasze badania wykryły w tych zabytkach te same śmiertelne alkaloidy pochodzące z Boophone disticha.
Sven Isaksson ze Sztokholmskiego Uniwersytetu, członek zespołu, ocenia odkrycie jako wczesny dowód na zaawansowane wykorzystanie roślin przez ludzi: „Wiemy, że ludzie od dawna korzystali z roślin jako pożywienia i narzędzi, lecz to jest coś innego — wykorzystanie właściwości biochemicznych roślin, takich jak działanie leków, medykamentów i trucizn”.