Zdjęcie: Leki odchudzające, takie jak Mounjaro (tirzepatide), są bardzo skuteczne – o ile pacjent je rzeczywiście przyjmuje. (Allan Swart / Alamy)
Osoby, które przestają przyjmować leki odchudzające, zwykle odzyskują utraconą masę ciała w mniej niż dwa lata — wynika z analizy obejmującej ponad 9000 uczestników badań. Badacze i niektórzy eksperci interpretują te obserwacje jako potwierdzenie, że otyłość ma charakter przewlekły i może wymagać długotrwałego leczenia.
Nowe leki, zwłaszcza preparaty z grupy GLP‑1, które naśladują działanie jelitowego hormonu glukagonopodobnego peptydu‑1, znacząco zmieniły podejście do leczenia otyłości. Do najczęściej stosowanych należą semaglutyd, sprzedawany m.in. pod nazwami Ozempic i Wegovy, oraz tirzepatyd, dostępny jako Mounjaro i Zepbound. Oprócz utraty masy ciała leki te wpływają też korzystnie na inne parametry zdrowotne, na przykład obniżają ciśnienie krwi i poziom cholesterolu.
Jednak wielu pacjentów przerywa terapię — z powodu efektów ubocznych, takich jak nudności, albo z powodu problemów z dostępnością leków w związku z gwałtownym wzrostem popytu. Jak zauważyła Susan Jebb z Uniwersytetu Oksfordzkiego, około połowa osób rezygnuje z tych leków w ciągu roku. Równocześnie polityki refundacyjne w niektórych systemach ochrony zdrowia ograniczają czas stosowania: na przykład w angielskiej służbie zdrowia stosowanie semaglutydu w leczeniu otyłości jest limitowane do dwóch lat ze względów oceny opłacalności.
Aby lepiej zrozumieć tempo przyrostu masy po zakończeniu farmakoterapii, zespół Jebb przeanalizował 37 badań obejmujących łącznie ponad 9000 osób z nadwagą lub otyłością. Uczestnicy przyjmowali różne leki odchudzające średnio przez 10 miesięcy, a następnie ich masę ciała śledzono przez średnio około 8 miesięcy okresu obserwacji.
W połączonej analizie wszystkich leków badani schudli średnio 8,3 kg, a także doświadczyli poprawy parametrów metabolicznych, takich jak ciśnienie krwi, poziom cholesterolu i glukozy. Następnie badacze użyli pomiarów masy ciała z okresów obserwacji do modelu statystycznego, który oszacował, że w średnim przypadku wszystkie utracone kilogramy wróciłyby w ciągu około 1,7 roku po zaprzestaniu leczenia.
W grupie sześciu badań skupionych na semaglutydzie i tirzepatydzie efekt był większy: średnia utrata masy wyniosła 14,7 kg, lecz model przewidywał pełny powrót do wyjściowej masy ciała w przeciętnie 1,5 roku po odstawieniu tych leków. Autorka badania podkreśla, że potrzebne są dalsze analizy, aby wyjaśnić, dlaczego tempo odzyskiwania masy wydaje się szybsze po odstawieniu właśnie tych preparatów.
Badacze porównali także tempo przyrostu masy po odstawieniu leków z tempem obserwowanym po zakończeniu strukturalnych programów behawioralnych, które koncentrują się na zdrowym odżywianiu i aktywności fizycznej. Wykazali, że odzyskiwanie masy po lekach przebiega około czterokrotnie szybciej niż po programach behawioralnych. Różnica ta może jednak wynikać z różnych motywacji uczestników: osoby zapisujące się na programy zmiany zachowań mogą być bardziej zdeterminowane, by utrzymać efekt bez farmakologii.
Inna możliwa przyczyna szybszego powrotu do wagi po lekach jest mechanistyczna: środki z grupy GLP‑1 głównie działają poprzez tłumienie apetytu. Po ich odstawieniu natychmiast rośnie uczucie głodu i nasilenie zachcianek, z którymi pacjenci nie musieli się mierzyć podczas terapii, co sprzyja szybszemu przybieraniu na wadze — tłumaczy Taraneh Soleymani z Pennsylvania State University. Z analiz zespołu wynika także, że udzielanie wsparcia behawioralnego w okresie obserwacji nie zapobiegało skutecznie odzyskowi masy, co oznacza potrzebę dalszych badań nad optymalnym wsparciem osób rezygnujących z leków.
Główne wnioski badania podkreślają, że choć leki odchudzające są skuteczne, ich odstąpienie często kończy się szybkim powrotem do poprzedniej masy ciała. To z kolei wspiera traktowanie otyłości jako choroby przewlekłej wymagającej długoterminowej opieki. „Wiemy, że leki odchudzające działają, a po ich odstawieniu przywracanie masy jest powszechne” — podsumowuje Soleymani. „Te wyniki potwierdzają, że otyłość to stan przewlekły i że pacjenci mogą wymagać długotrwałego leczenia.”
